Παντελής Κουκουλεκίδης : Η ΠΟΛΙΤΙΚΉ του «ΕΊΜΑΣΤΕ με τους ΠΟΛΛΟΥΣ»

Στην εποχή της νεωτερικότητας που ζούμε, οι λέξεις δεν λειτουργούν πλέον ως απλά μέσα περιγραφής της πραγματικότητας. Οι λέξεις έχουν μετατραπεί σε εργαλεία πολιτικής οργάνωσης, μηχανισμούς νοήματος, πεδία συμβολικής σύγκρουσης και ιδεολογικής κατεύθυνσης. Δεν εκφράζουν απλώς μια κοινωνική κατάσταση, την παράγουν, την οργανώνουν και την αντικαθιστούν πολλές φορές. Η πολιτική σήμερα δεν διαμορφώνεται μόνο μέσω θεσμών, κοινωνικών τάξεων ή ιστορικών κινημάτων, αλλά και μέσω της δύναμης των λέξεων να δημιουργούν ταυτίσεις, συναισθήματα και ένα αίσθημα συμμετοχής.

Οι λέξεις αποκτούν έτσι μια νέα λειτουργία. Δεν είναι απλώς ονόματα, είναι πολιτικές κατασκευές. Κάθε λέξη προσπαθεί να οργανώσει γύρω της μια κοινωνική εμπειρία, μια επιθυμία, μια επιθυμία. Γι' αυτό η σύγχρονη πολιτική επενδύει τόσο πολύ σε ανοιχτές, ευέλικτες και συμπεριληπτικές έννοιες. Λέξεις όπως:
πολίτες,
κοινότητα,
πρόοδος,
συμπερίληψη,
δικαιώματα,
αντοχή,
πολοί.

Πρόσφατα, ειδικά στον κεντρώο και φιλανθρωπικό χώρο, η φράση «είμαστε μαζί» εμφανίζεται όλο και περισσότερο ως νέα λέξη-κλειδί πολιτικής στρατηγικής. Είναι μια φράση που επιχειρεί να δώσει μια αίσθηση κοινωνικής πλειοψηφίας, ηθικής ανωτερότητας και δημοκρατικής εκπροσώπησης. 

Η λέξη «πολλοί» παρουσιάζεται ως ένας ανοιχτός χώρος στον οποίο μπορούν να χωρέσουν διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικές ταυτότητες.
But here starts και το συνσιανό ποσείον: κοιοι προστήσει είναι οι πόλολι;
Είναι εργάτες. Οι μικρομεσαίοι; Τα καινούργια? Οι μη προνομιούχιοι; Οι οπολεμένοι; Οι φορολογούμενοι Καταναλωτές; Ή απλώς αριθμητική εκλογική πλειοψηφία.

Η φράση αφήνει την απάντηση σκόπιμα ανοιχτή. Και εκεί ακριβώς έγκειται η δύναμή της, αλλά και η αδυναμία της. Η λέξη «πολλοί» λειτουργεί περισσότερο ως μια ανοιχτή έννοια συνεργασίας παρά ως ένας σαφής κοινωνικός ή πολιτικός ορισμός. Όλοι μπορούν να νιώσουν τι περιλαμβάνεται σε αυτό. Αλλά αυτή η συνεργασία παραμένει ρευστή και ασταθής.

Αντιθέτως, παλαιότεροι όπως οι «υπάλληλοι» ή «μη προνομιούχοι» είχαν διαφορετική πολιτική και κοινωνική πυκνότητα. Οι υπάλληλοι και οι μη προνομιούχοι είχαν:
μνήμη σύγκρουσης,
συμβολικός δεσμός
αφήγηση,
κοινή θυσία,
κοινά μορφή διεύσημας.

Υπήρχε μια συγκεκριμένη κοινωνική εμπειρία που μπορούσε να παράγει πολιτική ταυτότητα και πολιτική κατεύθυνση. Υπήρχε αντίπαλος, υπήρχε ζήτηση, υπήρχε ιστορικό βάθος. Η πολιτική μπόρεσε τότε να θεμελιώσει την ηγεμονία, επειδή υπήρχε ένας σαφής συμβολικός πυρήνας γύρω από τον οποίο οργανωνόταν η κοινωνική επιθυμία.

Σήμερα, ωστόσο, πολλοί δεν έχουν αυτή την πυκνότητα. Είναι μια λέξη που να είναι σαφής, χωρίς σαφή κοινωνικό ορισμό, χωρίς παραγωγικό κοινωνικό ορισμό, χωρίς σταθερή θεσμική κατεύθυνση, αλλά ούτε και μια οικολογική προσέγγιση που θα δημιουργούσε ένα συνεκτικό πολιτικό όραμα. Οι «πόλλοι» παραμένουν μια γενική και αφηρημένη αναφορά, ένα ανοιχτό πεδίο ερμηνείας χωρίς συγκεκριμένη κοινωνική μορφή και χωρίς σαφή ιστορική αναφορά.

Η σύγχρονη πολιτική χρειάζεται καθολικότητα, αλλά φοβάται τον ορισμό. Τελει מאוריטאים את אפופיגעי טי רובקים. Τελει συμπερίσση αλλά χωρίς ισχυρό συμβολικό πυρήνα. Έτσι, οι πολιτικές κατευθύνσεις γίνονται περισσότερο προϊόντα πολιτικού συντονισμού και διαχείρισης της επικοινωνίας παρά αποτέλεσμα βαθιάς ιδεολογικής ολοκλήρωσης.

Οι κατευθύνσεις δεν δημιουργούν πλέον έναν ιστορικό στόχο ή μια σαφή συλλογική προοπτική. Δημιουργούν περισσότερη διάχυση παρά στόχευση. Δεν διαμορφώνουν εύκολα ένα κυρίαρχο πολιτικό αίτημα που μπορεί να οδηγήσει σε μια νικηφόρα πολιτική ανατροπή. Η πολιτική μετατρέπεται σταδιακά σε μια διαχείριση διαθέσεων, συναισθημάτων και κοινωνικών εντυπώσεων, χωρίς βαθιά συμβολική δομή και χωρίς μακροπρόθεσμη κοινωνική συνοχή.

Ακόμη και η έννοια του «πολίτη» λειτουργεί πλέον περισσότερο ως θεσμική ταυτοποίηση παρά ως συλλογική πολιτική ταυτότητα. Ένας πολίτης έχει δικαιώματα, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει κοινή ιστορική μνήμη, κοινή επιθυμία ή κοινό πολιτικό όραμα με άλλους πολίτες. Έτσι, η κοινωνία λειτουργεί περισσότερο ως άθροισμα οτομικών εμπειριών και λιγότερο ως συνεκτικό πολιτικό σώμα.

Και ίσως εκεί έγκειται το βαθύτερο πρόβλημα της σύγχρονης πολιτικής: η αδυναμία μετατροπής της ευρείας κοινωνικής αντίδρασης και πολλαπλότητας σε ένα πραγματικό πολιτικό υποκείμενο με κατεύθυνση, στόχο, ιστορική διάρκεια και τη δυνατότητα ουσιαστικής πολιτικής ηγεμονίας.