Του Πασχάλη Θ. Τόσιου : Η φτώχεια βαθαίνει, η πολιτική οφείλει να αλλάξει

Η αξιοπρέπεια δεν μπορεί να εξαρτάται από το υπόλοιπο ενός λογαριασμού. Η αντιμετώπιση της φτωχοποίησης απαιτεί πολιτικές που βάζουν στο επίκεντρο τον άνθρωπο, το εισόδημά του και την ποιότητα της ζωής του.

Υπάρχει μια φτώχεια που δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά. Κρύβεται στις αγορές που αναβάλλονται, στη θέρμανση που περιορίζεται, στην επίσκεψη στον γιατρό που «μπορεί να περιμένει». Στον μισθό που τελειώνει πριν από τον μήνα. Στον συνταξιούχο που δυσκολεύεται να συντηρηθεί, αλλά προσπαθεί ακόμη να στηρίξει τα παιδιά του. Στους νέους που εργάζονται χωρίς να μπορούν να αποκτήσουν το δικό τους σπίτι, τη δική τους ανεξαρτησία.

Αυτή η καθημερινότητα δίνει το πραγματικό περιεχόμενο στην Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Φτώχειας. Και απαιτεί από το πολιτικό σύστημα κάτι πολύ ουσιαστικότερο από μια επετειακή δήλωση ευαισθησίας: να αναγνωρίσει τη φτωχοποίηση ως κεντρικό πολιτικό πρόβλημα και να οργανώσει τις προτεραιότητές του γύρω από την αντιμετώπισή της

Τα τελευταία χρόνια, η πίεση στο οικογενειακό εισόδημα γίνεται ασφυκτική. Η ακρίβεια στα βασικά αγαθά, το κόστος της ενέργειας και της κατοικίας συναντούν χαμηλούς μισθούς και ανεπαρκείς συντάξεις. Για πολλούς συμπολίτες μας, ακόμη και η συνεπής εργασία και η προσεκτική διαχείριση δεν αρκούν για να εξασφαλίσουν μια στοιχειώδη οικονομική ασφάλεια.

Κάπως έτσι, η ζωή περιορίζεται στα απολύτως απαραίτητα. Η ξεκούραση γίνεται δαπάνη που πρέπει να δικαιολογηθεί, η μόρφωση των παιδιών πηγή αγωνίας, μια έκτακτη ανάγκη απειλή για ολόκληρο το νοικοκυριό. Ο άνθρωπος συνηθίζει να ζητά λιγότερα, ώσπου κινδυνεύει να θεωρήσει υπερβολή ακόμη και όσα δικαιούται.

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη ευθύνη της πολιτικής. Η οικονομική πρόοδος οφείλει να αποτυπώνεται στην πραγματική δυνατότητα των ανθρώπων να ζουν καλύτερα. Να πληρώνουν τις υποχρεώσεις τους χωρίς να στερούνται βασικά αγαθά. Να μεγαλώνουν τα παιδιά τους χωρίς μόνιμη ανασφάλεια. Να γερνούν με φροντίδα και αξιοπρέπεια.

Στην ενέργεια και στα σούπερ μάρκετ, η επίκληση των κανόνων της αγοράς δεν απαλλάσσει την πολιτεία από την υποχρέωση να ελέγχει. Απαιτούνται ισχυροί εποπτικοί μηχανισμοί, διαφάνεια στη διαμόρφωση των τιμών και αποφασιστική διερεύνηση πρακτικών που νοθεύουν τον ανταγωνισμό. Όπου διαπιστώνονται καρτέλ και καταχρηστικές συμπεριφορές, οι κυρώσεις πρέπει να καθιστούν ασύμφορη την επανάληψή τους. Η πρόσβαση στην τροφή και στην ενέργεια αφορά τους όρους της ανθρώπινης διαβίωσης.

Ανάλογη ευθύνη έχει το τραπεζικό σύστημα. Η κοινωνική του χρησιμότητα κρίνεται και από το αν χρηματοδοτεί την παραγωγή, στηρίζει τη μικρή επιχείρηση και προσφέρει δίκαιες, βιώσιμες λύσεις στον δανειολήπτη. Οι χρεώσεις, οι όροι δανεισμού και οι ρυθμίσεις οφειλών έχουν άμεσες συνέπειες στην καθημερινότητα. Πίσω από κάθε τραπεζικό λογαριασμό υπάρχει ένας άνθρωπος, μια οικογένεια, μια προσπάθεια που συχνά κρατιέται όρθια με δυσκολία.

Το ίδιο ισχύει για τις εισπρακτικές εταιρείες και τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Η δράση τους χρειάζεται ουσιαστική εποπτεία και αυστηρή λογοδοσία. Ο οφειλέτης δικαιούται ενημέρωση, σεβασμό και πραγματική δυνατότητα συνεννόησης. Η οικονομική αδυναμία δεν επιτρέπεται να γίνεται αφορμή ταπείνωσης ή διαρκούς ψυχολογικής πίεσης. Καμία οφειλή δεν αφαιρεί από τον άνθρωπο τα δικαιώματά του.

Η αλλαγή πορείας προϋποθέτει συγκεκριμένες επιλογές: ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης μισθών και συντάξεων, πολιτική προσιτής κατοικίας, ισχυρή δημόσια υγεία και παιδεία, δικαιότερη κατανομή των φορολογικών βαρών. Προϋποθέτει, επίσης, προστασία απέναντι στην καταχρηστική ισχύ και ρυθμίσεις χρεών που να στηρίζονται στις πραγματικές δυνατότητες αποπληρωμής.

Η έκτακτη ενίσχυση είναι πολύτιμη για όποιον τη χρειάζεται. Μια κοινωνία, όμως, δεν μπορεί να ζει περιμένοντας την επόμενη παροχή για να καλύψει τις πάγιες ανάγκες της. Χρειάζεται σταθερό εισόδημα, αξιόπιστες δημόσιες υπηρεσίες και την προοπτική ότι ο κόπος της θα αποδώσει.

Αυτή είναι η αδήριτη αναγκαιότητα της εποχής μας: να γίνει η ποιότητα ζωής το βασικό κριτήριο της πολιτικής. Η ευθύνη βαραίνει πρωτίστως όσους κυβερνούν, αλλά αφορά και κάθε πολιτική δύναμη που διεκδικεί την εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν ποιες αποφάσεις θα βελτιώσουν τη ζωή τους, με ποιους πόρους και σε ποιον χρόνο.

Η φτώχεια στερεί σταδιακά από τον άνθρωπο την ελευθερία να επιλέγει και τη δύναμη να σχεδιάζει το μέλλον του. Γι’ αυτό η αντιμετώπισή της αποτελεί υπόθεση δικαιοσύνης και δημοκρατίας.

Η σημερινή ημέρα θα αποκτήσει ουσία όταν η αγωνία για την επιβίωση πάψει να καταλαμβάνει όλο τον χώρο της ζωής. Όταν ο μισθός επιτρέπει προγραμματισμό, η σύνταξη εξασφαλίζει αξιοπρέπεια και ένα σπίτι προσφέρει ασφάλεια. Εκεί οφείλει να στρέψει το βλέμμα της η πολιτική. Και εκεί θα κριθεί.